Nordyckie święta

Nie jest tajemnicą, że współczesne tradycje chrześcijańskie w różnych częściach świata w dużej mierze bazują na dawnych wierzeniach pogańskich. Nieprzypadkowo Dzień Wszystkich Świętych przypada na 1 listopada (pokrywając się z Dziadami) a Boże Narodzenie odbywa się w okresie przesilenia zimowego (nordyckiego święta Jul), które wśród dawnych cywilizacji było ważnym punktem orientacyjnym w kalendarzu. Doskonale zachowana mitologia dawnych ludów Skandynawii pozwala nam dokładniej prześledzić najważniejsze święta w życiu Wikingów.

Kalendarz świąt związany z porami roku

To właśnie zmieniające się pory roku i fazy księżyca stanowiły kanwę, na której opiera się niemal w całości kalendarz świąt Wikingów. Cztery najważniejsze obrzędy związane były z równonocą jesienną i wiosenną oraz przesileniem letnim i zimowym. Oczywiście poza nimi znajduje się też sporo pomniejszych świąt poświęconym bogom. Cechą charakterystyczną wielu z nich jest fakt, że trwały nie jeden, a nierzadko kilka dni.

Julefest (święto Jul), 20-31 grudnia

Miał charakter następujących po sobie wielu świątecznych dni. Według niektórych źródeł miało być ich aż 12. Jest to tzw. Święto Długich Nocy, wypadające w okresie przesilenia zimowego. To moment, w którym następuje najdłuższa noc w roku. Dla Wikingów była to okazja do świętowania rodzącej się wraz z dłuższymi dniami nadziei. To czas, w którym bóg urodzaju i płodności, Freyr przemierza ziemię dając ludziom dostatek, a Odyn przybywał na swoim legendarnym wierzchowcu i rozdawał dzieciom prezenty. Jest też czasem odrodzenia świetlistego Baldura. Chociaż obchody tej uroczystości polegały głównie na biesiadowaniu, to wiąże się się z nią również pewna ciekawostka. W czasie wigilii Jul przyprowadzano najlepszego dzika do izby, w której ucztowano. Wówczas każdy miał okazję, by dotknąć zwierzęcia i złożyć przysięgę, której nie można było złamać. Ta docierała aż do Freyra. Niestety później zwierzę kończyło swoją istotną rolę jako ofiara dla tegoż boga i było spożywane podczas uczty. Stąd też, w nawiązaniu do święta Julefest, podczas Bożego Narodzenia Skandynawowie bardzo chętnie nawiązują do motywów związanych z dzikiem.

Ostara (święto równonocy wiosennej), 20-21 marca

To święto nazywane również bywa małym sabatem i ma sporo wspólnego z chrześcijańską Wielkanocą. U Wikingów jest to uroczystość na cześć bogini Ostary, związana z radością, urodzajem i płodnością. Jest symbolicznym początkiem wiosny. Co ciekawe, świętym zwierzęciem Ostary jest zając bądź królik, a jajko jest znakiem rozpoznawczym tego święta. Oba te atrybuty mają obrazować pomyślność oraz płodność.

Midsommar (Noc Świętojańska), 21-21 czerwca 

To święto letniego przesilenia, kiedy dzień jest najdłuższy, a noc najkrótsza. Dla prastarych ludów Skandynawii była to uroczystość upamiętniająca śmierć Baldura.  Był to czas związany z aktywnością oraz działaniem, co było związane z planowaniem wypraw handlowych, ale i najazdów na obce ziemie. Obecnie jest to jedno z najhuczniej obchodzonych świąt w Szwecji. Mieszkańcy celebrują nadejście lata, ale nie rezygnują z symbolu płodności w postaci ustrojonego “drzewka majowego”, które przy okazji łączy ziemię i niebo. 

Mabon (święto równonocy jesiennej), 22-23 września

Było to święto związane z zakończeniem żniw, zbliżone do znanych w naszym kraju dożynek. Celebrowano wówczas udany sezon, zakończenie prac i zgromadzenie zapasów na zimę. Jest to święto plonów, ale i słońca. To również wtedy rozpoczynano produkcję miodu pitnego, który miał symbolizować piękne życie wojów w Walhalli. Tradycją związaną z Mabon jest palenie specjalnych świec w intencji miłości, szczęścia i bogactwa. Na świecach umieszczano runy Fehu czy Uruz, których opiekunami są poszczególni bogowie.

Inne święta poświęcone nordyckim bogom

Jak widać cztery najważniejsze święta dla każdego Wikinga były związane z porami roku i fazami księżyca, ale istnieje też mnóstwo pomniejszych świąt, które umożliwiały czczenie zmarłych i poszczególnych bogów. W tym wpisie na naszym blogu znajdziesz też więcej ciekawych informacji o tym, w jakich bogów wierzyli Wikingowie.

• THURSEBLOT - święto na cześć Thora (boga burzy i gromów) obchodzone w styczniu. Zgodnie z mitologią Thor miał przepędzać lodowych gigantów, robiąc miejsce dla wiosny.

• VALISBOT - dzień najmłodszego z synów Odyna, Valego. Obchodzone w lutym, a jego nazwa nieprzypadkowo wiąże się z dniem świętego Walentego.

• WALPURGIS - święto obchodzone pod koniec kwietnia upamiętniające pobyt Odyna na Drzewie Świata. Według legendy Odyn miał zauważyć na Yggdrasillu runy, po czym wdrapał się na drzewo, przykuł do niego własnymi mieczami, by posiąść runiczną mądrość. 30 kwietnia, a więc dziewiątej nocy Odyn umarł, a światła we wszystkich dziewięciu światach zgasły. Następowała Noc Walpurgi, kiedy zmarli odwiedzali ziemię.

• EINHERJAR - to obchodzona pod koniec maja uroczystość na cześć wojowników poległych w walce, biesiadujących przy stole Odyna w Walhalli. To okazja do świętowania siły i męstwa.

• LITHASBLOT - przypadające na 31 lipca i 1 sierpnia święto na cześć bogini ziemi, Jord. Dziękowano za urodzaj i obfitość plonów.

• WINTER NIGHTS - to święto przypadające w drugiej połowie października, zapowiadające nadejście długich zimowych nocy. Był to czas ucztowania, składania ofiar i modlitw o pomyślność na kolejny rok i nadchodzącą zimę. Z tym świętem związane były waleczne Walkirie i Norny przewidujące przyszłość.

Mitologia nordycka i współczesne święta

Choć czasy świetności Wikingów minęły, ich kultura wciąż pozostaje głęboko zakorzeniona nie tylko wśród Skandynawów. Nie jest tajemnicą, że na przestrzeni wieków i w wyniku podbijania kolejnych ziem wiele zwyczajów przenikało się ze zwyczajami ludów germańskich, słowiańskich i celtyckich. Nic zatem dziwnego, że tak łatwo dostrzec podobieństwa opisanych tu świąt, do znanych nam współcześnie uroczystości.