Najstarsze słowiańskie symbole i gdzie je znaleźć

Sceptycy twierdzą, że symbole na słowiańskiej biżuterii są „nieautentyczne”. Czy tak rzeczywiście jest? Sprawdzamy, jakie są najstarsze zabytki znajdowane w Polsce i na całym terenie Słowiańszczyzny, a przede wszystkim: jakie symbole je ozdabiają?

Ręce Boga z Białej

Tak zwane „Ręce Boga” to symbol, który widnieje na popielnicy z II-IV wieku znalezionej przed wojną we wsi Biała pod Łodzią. Oprócz nich na naczyniu są też wizerunki kobiet, mężczyzn i ducha (?) na koniach, a także różne warianty swastyki. Przypominające grabie, pięciopalczaste dłonie postaci dały początek tezie, że również cały ten symbol przedstawia takie skrzyżowane ręce.

Słowiańska swarzyca?

Z kolei ścianę kolegiaty w Kruszwicy zdobi podobny, geometryczny symbol przypominający swastykę, co nie byłoby może dziwne gdyby nie to, że kościół pochodzi z XII wieku. To samo („palczasta” swastyka, „Ręce Boga”, symbol jak z Kruszwicy) znaleźć można na wrzecionie łupkowym odkrytym we wsi Sawinskaja Sloboda pod Moskwą czy na artefaktach z Epoki Lodowcowej z Meziny na Ukrainie. Bardzo podobny wzór notuje w XIX wieku na pisankach Kazimierz Muszyński.

„Na podstawie powyższych faktów, tj. występowania takiego symbolu zarówno w wykopaliskach dotyczących Słowian, jak i wśród wzorów używanych do ozdabiania pisanek, możemy przyjąć założenie, że Krzyż Słowiański  w jakiejś formie istniał w pogańskiej kulturze Słowian, a co więcej, stamtąd udało mu się pod osłoną kultury ludowej dotrwać aż do początków XX wieku„ - zauważa w 2019 roku w artykule dla pisma Gniazdo Wojsław Bożyna.

Pisanki ludowe ze wsi Gorzałków, Wola Załężna i Sobawiny w powiecie opoczyńskim

Rozeta heksapentalna czy Perun?

Historia tego symbolu może być ciekawsza, niż nam się wydaje, ale na tyle tajemnicza, że możemy tylko zbierać okruchy wiedzy na ten temat. Gwiazda heksapentalna na polskiej ziemi po raz pierwszy jest widywana w III w. p. n. e. - V w. n. e. Jako element zdobniczy na pasach z kultury przeworskiej.

Na Podhalu i w Karpatach do dziś można zobaczyć ten sam symbol na skrzypcach, belkach czy piecach kaflowych. Gdzieś w międzyczasie przyjęło się, że jest to symbol Peruna. Na to nie ma dowodów, ale warto zauważyć tendencję do grawerowania takiej rozety od setek lat nad drewnianymi drzwiami chat, co zdaniem gospodarzy, miało chronić przed piorunami.

Lunula

Wiele słowiańskich symboli robi karierę, mimo że trudno doszukać się ich prapoczątków w historii. Tymczasem lunula jest z nami obecna „od zawsze” i mamy setki dowodów archeologicznych na jej stosowanie, a mało kto o niej wie.

Nie dalej jak wiosną 2022 roku w Ocinku w woj. Świętokrzyskim znaleziono pięknie zachowaną lunulę z ok. XII wieku. Zaledwie 3 lata wcześniej komplet szczerozłotych lunul odkryto na Ukrainie. Każde polskie muzeum archeologiczne jest pełne takich artefaktów. 5 Luna to w łacinie księżyc, a takie „księżycowe” zawieszki były noszone na szyjach i przy skroniach przez tysiące lat przez kobiety z Europy czy Bliskiego Wschodu.

Symboliki możemy się tylko domyślać, ale już w kulturach starożytnych kobieta „kojarzyła się” z księżycem i ciemnością, a mężczyzna – z jasnością i słońcem. Jak pokazują znaleziska archeologiczne, naszyjniki z księżycem nie wyszły z mody od czasów prehistorycznych. Co ciekawe, do dziś są produkowane takie według historycznych wzorów, identyczne z lunulami noszącymi przez Słowianki tysiąc lat temu i dawniej.