Najstarsza polska biżuteria. Jak Oni się nosili?

Najstarsza w Eurazji biżuteria ma 41,5 tys. lat i została odkryta w jaskini Stajnia we wsi Mirów. Pomijając jednak modę z czasów pierwszych homo sapiens, warto zainteresować się tym, co nosili Słowianie bliżej naszych czasów, czyli 1500 czy 1000 i lat temu.

Brązowa i miedziana biżuteria sprzed tysięcy lat jest stosunkowo często znajdowana na naszych ziemiach. Grubą, brązową bransoletę z wyrytymi spiralami znaleziono choćby w Bochni nie dalej jak jesienią 2022 roku. Nie dziwi, że nasze okolice to też kolebka zabytków z bursztynu. Na wystawie "Z bursztynem przez tysiąclecia" w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku niedawno można było oglądać dziesiątki przykładów takich wisiorków i amuletów sprzed kilku tysięcy lat. Jeśli jednak mówić o Słowianach, to trzeba przyjąć jakąś cezurę czasową. Dla uproszczenia powiedzmy o początku średniowiecza.

Bursztynowy młot Thora

Na gdańskiej wystawie polskie wczesne średniowiecze reprezentuje pokaźny zbiór bursztynowych pierścionków, paciorków, krzyżyków, a nawet młotów Thora. Z tego samego okresu pochodzi ogrom odnajdywanych lunuli, czyli naszyjników i kolczyków w kształcie półksiężyca (identyczne znajdziesz tutaj). Jest też mnóstwo zausznic. Aż dziw, że ta oryginalna, misternie zdobiona biżuteria dosłownie zaginęła w mrokach średniowiecza – dziś wyglądałaby tak samo efektownie, jak kiedyś.

W Polsce znajduje się sporo średniowiecznych koralików z:

• szkła,
• bursztynu,
• kości,
• gliny,
• muszelek,
• srebra
• i drewna.

Srebrne koraliki sprzed tysiąca lat znaleziono niedawno w Czermnie, a misteria ich zdobień kazała archeologom wnioskować, że ich twórcy byli mistrzami swojego fachu, szkolonymi najprawdopodobniej w Bizancjum.

Praktycznie wszystkie poza kolczykami opisane tu przykłady biżuterii Słowian nosili również panowie. Zainteresować ich mogą również liczne odnajdywane do dziś zapinki do płaszczy: rzeźbione w motywy zwierzęce i roślinne, spiralne, a także pozbawione ozdób. Są i szpilki łączące poły płaszcza, które bardzo przypominają ozdoby ze świata elfów czy bohaterów „Gry o tron”.  Poza typowo słowiańską w Polsce znajduje się również biżuterię „zagraniczną”, taką jak celtycki pierścieniowaty wisiorek knotenring, wspomniane już młoty Thora czy rzymskie naszyjniki. Zapinkę w kształcie dwugłowego węża znaleziono w Arkonie na Rugii – podobne ozdoby z dwoma głowami smoków możesz zobaczyć tu.

Biżuteria zapomniana

Kompletnie zapomnianym rodzajem biżuterii są kabłączki skroniowe, a przecież od VII wieku to był charakterystyczny element ubioru Słowianek. Noszono je – jak wskazuje nazwa – na skroniach, a w formie było to coś w rodzaju otwartych pierścieni wykonanych ze srebra czy cyny. Na tle dzisiejszej mody zaskakuje też bogactwo materiałów, z jakich kiedyś wykonywano pierścionki. Zielone szkło, kora brzozowa, drewno, drut, bursztyn – to wszystko już było.

Biżuteria Piastów

W Słuszkowie w 2020 roku wykopano 6500 monet i skarbów zdeponowanych tam ok. 880 lat wcześniej. Najważniejszą częścią znaleziska były zachwycające złote pierścienie z kamieniami szlachetnymi i wyrytymi cyrylicą grawerunkami. Najprawdopodobniej należały do polskiego księcia Zbigniewa i jego rodziny. Na Ostrowie Lednickim znaleziono srebrny relikwiarz do noszenia na szyi i srebrny naszyjnik z XI wieku z zawieszką, praktycznie nie do odróżnienia od dzisiejszych wzorów. Koronowane głowy miały jednak na ogół nieco inną biżuterię, niż zwykli Słowianie. Niestety, korona Bolesława Chrobrego, berło Bolesława II Szczodrego, diademy polskim królowych ani jabłka królewskie ze Skarbca Koronnego na Wawelu nie zachowały się... ale to już zupełnie inna historia.

Ilustracje:

Źródło - https://s.ciekawostkihistoryczne.pl/uploads/2017/10/bizuteria-wczesnosredniowieczna-kocka-krenz.jpg